Tarihi: 24 Ca 1336 Dosya no 55 Vesika no 26

İstanbul’da Sadrazam Talat Paşa’ya Harbiye Nazırı Enver Paşa’ya

Kafkas’ın (4 yoldaştan ibaret[1])muhtelif Müslüman yerlerinden bir murahhas heyeti şubat 3’te Tiflis’den çıkıp 19’da Su şehrine gelerek ve Vehip Paşa[2] ile görüştükten sonra yoldaşlarım avdet edip ben İstanbul’a geleceğim. Şubat 5’te Tiflis’te Müslüman, ermeni, gürcü azasından ibaret meclis-i müessesat açılmakla Kafkas Bolşevik hükümetinden tamamıyla ayrılmıştır. Kafkas hükümetinin ise ancak resmi adı var. Müslüman, Gürcü, Ermeni vilayetleri misalen ayrılıp kendi milli komiteleri vasıtasıyla idare olunmaktadır. Bununla beraber Kafkas büyük bir anarşi içindedir. Bakü ve Gence Vilayetleri tamamen Erivan ve Batum kısmen Müslümanlar elindedir. Kars ve Revan şehirleri helelik (şimdilik) Ermeniler, Batum Hristiyan gürcülerdedir. Kafka hükümeti sulhu müzakeresi için bir ay müddet istemesine başka bahane getirilirse de asıl maksat Ermeni Gürcü Rum, Asetin ve Kafkaslı Ruslardan birer kolordu ve fırka teşkil edip bir müddette hududa gönderilmek ve bu yol ile sulh müzakeresine bir tesir vermektir. Tiflis’te yüzden fazla bulunan İngiliz ve Fransız zabit ve mühendisleri güçlü paralar ve şahsi yardımlarıyla .. yerli kolorduların süratle itmamına fedakarhane çalışıyorlar. İngilizlerin fikri Bağdat ile Van arasından Ermenilerle birleşip Kafkası ele geçirmek veya bu yolda bir nümayiş gösterip Ermenileri aldatmakla Osmanlı ordularını Kafkas hudutlarında tutmaktır. İngilizlerin Kafkas hükümeti ve ahalisini inandırabiliyorlar ki Osmanlının hudutta büyük kuvveti yoktur. Ve hududu muhafaza etmek çok kolaydır. Bu ümide göredir ki bütün Ermeni milleti hatta büyük yepiskopos muallim ve ediplerin hepsi kendi oğul ve kızlarıyla Ermeni ordusuna girmekle beraber gayet müessirhane makaleler yazıp bütün milleti silaha davet ediyorlar. Bununla beraber Ermeniler arkalarını tehdid eden Müslümanlardan ziyade endişededirler. Son günlerde Müslümanlarla Ermeniler arasındaki gerginlik ise son dereceyi bulmuştur. Fakat Müslümanlar Osmanlının maksat ve planlarını imdilik gözleyip haber etmektedir. Müslümanlar Tiflis Bakü demiryoluyla giden Rus askerlerinden zorla 30.000 tüfeng 24 Top 20 makineli tüfeng alarak yolları kesiklerinde Rus askeri imdi ancak Batum deniz yoluyla gidiyor. Rus askeri 10-15 gün içinde tamamıyla Kafkasya’dan çekilip kurtulur. Hiçbir Rus Kafkasya’da kalmak istemiyor.

Bu anda 70-80 bin silahlı Müslüman yardıma hazır. Eğer Kafkas’a tizlikle silah, sivil elbiseli zabitler gönderirse bu kuvveti 150-200 bine çıkartmak kolay. Ermenilerin büyük fedakarlık göstermeleriyle beraber 40-50bin kuvveti var. Tizlikle Kafkas’a girilmeyip vakit verilirse kuvvetlerini 100bine çıkarabilir. Gerçi kolordusu ancak kendi yerlerini muhafazaya çalışabilecektir. Gürcülerin Osmanlıya karşı asker göndermeleri dostluklarından değil korkularındandır. Rusyanın vaziyeti siyasiyesi değiştirdiği anda Gürcülerin de Osmanlılara karşı olan dostlukları düşmanlığa çevrilmiştir. Bu son aylarda müttefikleri müktezayi olarak Osmanlı ve Kafkasya Müslümanları aleyhine Ermenilerle tedafü-i ittifaka girmişlerdir. Ermeni ve Gürcü kolorduları süratle teşkil olunmakla beraber ikmamı en az bir ay mütevakıftır. Buna mukabil Müslümanlarda boş oturmayıp Osmanlı esir zabit ve küçük zabitleri vasıtasıyla milis kıtatı ihzar etmektedir. Biz inanıyoruz ki mukadderatını ellerine alanlar hükümet binasını sağlam temel üstüne kurmak için en temel uzuv olan Kafkasya Azerbaycanını birleştirmeye müsait olan şu fırsatı elden çıkarmazlar ve bu ulu milli gayeyi hiçbir hususi ve ihtiyata kurban etmezler.

ÖMER FAİK NUMANZADE.